Schade aan de binnenkant van bloedvaten speelt mogelijk een rol bij Long COVID en ME/CVS

Auteur: Donya Saeedi
Februari 2026

Bron: Nunes M, Kell L, Slaghekke A, Wüst RC, Fielding BC, Kell DB, Pretorius E. Virus-induced endothelial senescence as a cause and driving factor for ME/CFS and long COVID: mediated by a dysfunctional immune system. Cell Death Dis. 2026;17:16. doi:10.1038/s41419-026-0016

Het Onderzoek
Onderzoekers hebben bestaande studies over Long COVID en het chronisch vermoeidheidssyndroom (ME/CVS) samengebracht en komen met een nieuwe theorie. Volgens deze theorie speelt schade aan de binnenkant van de bloedvaten (het endotheel) een belangrijke rol. Deze schade zou ontstaan na een virusinfectie en in stand worden gehouden door een ontregeld immuunsysteem. Dit mechanisme kan verklaren waarom klachten zo divers zijn, meerdere organen tegelijk kunnen treffen en langdurig blijven bestaan.

De kern van de theorie
Voor een illustratie van deze theorie zie de figuur hieronder (vereenvoudigde weergave van Figuur 6 uit het artikel van Nunes et al. 2026).

 

  • Virussen, zoals SARS-CoV-2 (coronavirus), kunnen het endotheel beschadigen. Dit kan direct gebeuren doordat het virus de endotheelcellen infecteert of indirect door een sterke ontstekingsreactie met veel cytokinen, oxidatieve stress, cellulaire stress, en verstoring van het immuunsysteem, zoals immuunuitputting.

  • Door deze virale schade kunnen endotheelcellen in een toestand van senescentie (veroudering) terechtkomen. Senescente cellen functioneren niet meer normaal, sterven niet af en blijven langdurig schadelijke stoffen afscheiden. Dit patroon wordt het “senescence-associated secretory phenotype” (SASP) genoemd.

  • Senescente endotheelcellen veroorzaken aanhoudende ontsteking en vaatproblemen. De stoffen die door senescente endotheelcellen worden uitgescheiden kunnen onder andere zorgen voor: chronische ontsteking, vernauwing van bloedvaten, verstoorde bloedstolling en slechtere doorbloeding. Een belangrijke stof hierbij is Endothelin-1 (ET-1). Dit is een stofje die bloedvaten laat samentrekken. Verhoogde ET-1-waarden zijn gevonden bij ME/CVS en Long COVID. ET-1 kan bovendien zelf verdere senescentie veroorzaken, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat.

  • Het verstoorde immuunsysteem ruimt senescente endotheelcellen onvoldoende op. Normaal verwijdert het immuunsysteem senescente cellen, bijvoorbeeld met Natural Killer-cellen. Bij ME/CVS en Long COVID werkt dit proces slecht. Daardoor ontstaat er een vicieuze cirkel waarbij endotheelveroudering en immuundisfunctie elkaar versterken. Zo ontstaat een chronische ziektefase waarbij de senescente endotheelcellen aanwezig blijven en schadelijke stoffen blijven afgeven.

  • De aanwezigheid van de senescente endotheelcellen in verschillende organen en systemen verklaart de verscheidenheid aan klachten:

    - Neurologische klachten: Senescente endotheelcellen in de hersenbloedvaten en bloed-hersenbarrière kunnen de vaatverwijding verminderen. Daardoor krijgen de hersenen minder bloed, zuurstof en glucose. Tegelijkertijd kan de beschermende barrière gaan lekken. Als gevolg hiervan kunnen klachten ontstaan zoals hersenmist, concentratieproblemen, duizeligheid en andere cognitieve klachten.
    - Spierproblemen en post-exertionele malaise (PEM): In de bloedvaten van spieren kunnen senescente cellen de doorbloeding tijdens inspanning beperken. Hierdoor krijgen spiercellen minder zuurstof en voedingsstoffen en worden afvalstoffen minder goed afgevoerd. Dit kan snelle vermoeidheid, spierpijn en vertraagd herstel veroorzaken en PEM uitlokken.
    - Maag- en darmklachten: Senescente cellen in de darmen kunnen de barrièrefunctie van de darm verstoren. Schadelijke stoffen en bacteriële producten kunnen zo gemakkelijker in het bloed komen. Dit kan leiden tot veranderingen in darmbacteriën (dysbiose) en het immuunsysteem extra activeren. Als gevolg hiervan kan de ontsteking in het lichaam toenemen en kunnen klachten zoals vermoeidheid, buikklachten en een verergering van algemene symptomen ontstaan.

    - Orthostatische intolerantie (POTS): Bij houdingsveranderingen kan het lichaam de bloeddruk en doorbloeding onvoldoende aanpassen. Dit kan leiden tot bijv. duizeligheid en hartkloppingen bij rechtop gaan zitten of staan.

 

Samenvattend:

Een acute virusinfectie kan leiden tot langdurige schade aan het endotheel. Senescente endotheelcellen blijven bestaan en worden niet goed opgeruimd, waardoor bloedvaten langdurig slecht functioneren. Dit kan leiden tot chronische klachten die meerdere organen tegelijk treffen - zelfs lang nadat het virus zelf verdwenen is.

Relevantie van de bevindingen
Deze theorie:

  • Geeft een verklaring voor de brede klachten bij Long COVID en ME/CVS, zoals vermoeidheid, hersenmist, spierklachten en darmklachten.

  • Laat zien waarom meerdere organen tegelijk getroffen kunnen worden en waarom klachten langdurig zijn.

  • Biedt nieuwe aanknopingspunten voor diagnostiek en behandeling, bijvoorbeeld door vaatgezondheid of senescentie van endotheelcellen te onderzoeken.

Discussiepunten en onzekerheden

  • Deze theorie biedt een mogelijke verklaring, maar is nog niet definitief bewezen.

  • Er bestaan nog geen standaardtesten om senescente endotheelcellen te meten.

  • Onzekerheden zijn onder andere:

-       Waarom sommige mensen ziek worden en anderen niet

-       De rol van genetische aanleg

  • Nieuwe behandelingen die senescente cellen opruimen of “kalmeren” zijn veelbelovend, maar nog in ontwikkeling. Deze behandelingen zijn gebaseerd op onderzoeken gedaan bij patiënten met een vergelijkbaar ziektepatroon zoals Myalgische Encefalomyelitis/Chronisch Vermoeidheid Syndroom (ME/CVS), op kleine zogenaamde “pilotstudies” of op casusrapporten over bevindingen bij enkele LC-patiënten.

Uitleg van belangrijke begrippen

  • Endotheel/endotheelcellen: De dunne laag cellen aan de binnenkant van alle bloedvaten. Deze laag regelt onder andere de bloeddoorstroming, zuurstoftoevoer en ontstekingsreacties. Het endotheel is belangrijk voor het regelen van de bloeddoorstroming, het transport van zuurstof en voedingsstoffen naar organen en het voorkomen van ontstekingen en bloedstolling.

  • Endotheel-dysfunctie: Het endotheel werkt niet meer goed. Bloedvaten kunnen zich dan minder goed verwijden, wat de doorbloeding belemmert.

  • Senescentie: Cellulaire veroudering. Cellen die beschadigd zijn en niet meer goed functioneren, maar ook niet worden opgeruimd door het lichaam. Ze blijven als het ware “vastzitten” in een zieke toestand.

  • SASP (senescence-associated secretory phenotype): Stoffen die door senescente cellen worden uitgescheiden. Dit zijn onder andere ontstekingsstoffen, stoffen die bloedvaten laten samentrekken en stoffen die stolling bevorderen.

  • Post-exertionele malaise (PEM): Verergering van klachten na inspanning, vaak pas uren of dagen later.

  • Oxidatieve stress: Een toestand waarin er te veel schadelijke zuurstofdeeltjes (vrije radicalen) in het lichaam zijn. Deze kunnen cellen, waaronder endotheelcellen, beschadigen. Oxidatieve stress kan ontstaan door infecties of ontstekingen.

  • Bloed-hersenbarrière: Een beschermlaag in de hersenbloedvaten die voorkomt dat schadelijke stoffen de hersenen binnendringen. Als deze barrière verstoord is, kunnen schadelijke stoffen en ontstekingsstoffen makkelijker de hersenen bereiken.

  • Vaatbarrière (endotheelbarrière): Een beschermlaag in alle bloedvaten die voorkomt dat ongewenste stoffen uit het bloed in omliggend weefsel lekken.